بحران بدهی ۹۰ هزار میلیارد تومانی سایپا در سال ۱۴۰۴؛ چالش تحویل خودرو و اصلاح ساختار

علی شیخ‌زاده مدیرعامل گروه خودروسازی سایپا با اشاره به وضعیت این شرکت در ابتدای سال ۱۴۰۴ اعلام کرد که سایپا با سه بحران اساسی روبرو شده است؛ کمبود سرمایه در گردش و نیاز به منابع مالی جدید، سررسید بدهی‌های بانکی و تعهدات سنگین ناشی از فروش‌های سامانه یکپارچه وزارت صمت که در سال‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ ایجاد شده بود.
وی توضیح داد که بیش از ۶۰ هزار میلیارد تومان چک خرید دین در اختیار بدهکاران و عمدتاً زنجیره تأمین قرار داشت که پرداخت آن‌ها در سال ۱۴۰۴ سررسید شد و این رقم بیش از چهار برابر ظرفیت واقعی شرکت برای برنامه‌ریزی و تأمین منابع بود.
دومین بحران سایپا، سررسید شدن بدهی‌های معوق بانکی بود که به ۳۰ هزار میلیارد تومان رسید و بدون همراهی نظام بانکی ادامه فعالیت پایدار شرکت ممکن نبود.
شیخ‌زاده بزرگ‌ترین چالش را تعهدات و فروش‌های سنگین سامانه یکپارچه وزارت صمت دانست و اعلام کرد که در مجموع دو سال ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ بیش از ۱۲۰ هزار دستگاه خودرو مازاد بر ظرفیت تولید فروخته شد و برای آن تعهد ایجاد شد.
وی گفت زمان تحویل بخش عمده‌ای از این تعهدات قبل از پایان سال ۱۴۰۳ تعیین شده بود، در حالی که ۶۰ هزار میلیارد تومان نقدینگی مرتبط با این فروش‌ها در سال‌های قبل دریافت و مصرف شده بود و این موضوع مشکل بزرگی برای شرکت در سال ۱۴۰۴ ایجاد کرد.
بر اساس آمار سامانه یکپارچه تخصیص خودرو، از ابتدای سال ۱۴۰۲ تا پایان ۱۴۰۳ حدود یک میلیون و ۱۱۳ هزار خودرو برای تحویل ثبت شده بود و بخش زیادی از تعهدات در فصل‌های مختلف بویژه زمستان ۱۴۰۳ متمرکز شده بود.
در زمستان ۱۴۰۳، تعهد تحویل ۵۶۸ هزار خودرو در یک بازه سه‌ماهه ثبت شد که فاصله زیادی با ظرفیت تولید سالانه شرکت داشت و تحویل این تعداد خودرو در یک فصل عملاً غیرممکن بود.
شیخ‌زاده درباره وضعیت تعهدات فروش محصولات سایپا بیان کرد که از میان یک میلیون و ۱۱۳ هزار متقاضی، حدود ۶۵۱ هزار نفر انصراف دادند یا خودروهای ثبت‌نامی خود را به محصولات دیگر تبدیل کردند.
وی افزود حداکثر ظرفیت تولید سالانه برخی محصولات سایپا حدود ۵۰ هزار دستگاه است و حتی در صورت راندمان بالا، امکان تحویل تعهدات سنگین وجود ندارد.
در خصوص خودروی شاهین، در زمستان ۱۴۰۳ تخصیص خودرو برای ۳۶۳ هزار نفر ثبت شد و مجموع تعهدات به ۴۹۱ هزار دستگاه رسید که معادل تولید حدود ۱۰ سال این خودرو بود. با اصلاح فرآیندها، تعهد قطعی به ۱۳۴ هزار دستگاه کاهش یافت و بسیاری از متقاضیان نیز انصراف دادند.
تا پایان سال ۱۴۰۳ حدود ۱۹۴ هزار تعهد قطعی برای تحویل خودرو ایجاد شد و در همان بازه ۱۳۲ هزار دستگاه شاهین تولید شد. بنابراین ۶۲ هزار دستگاه از تعهدات به عنوان خودروهای معوق به سال ۱۴۰۴ منتقل شد و این خودروها باید بدون دریافت وجه جدید با قیمت‌های تعیین‌شده تحویل شوند.
در مورد خودروی اطلس نیز حدود ۴۴ هزار تعهد ایجاد شد که تا کنون ۲۷ هزار و ۵۰۰ دستگاه تحویل شده و ۱۷ هزار دستگاه به عنوان تعهد معوق باقی مانده است.
مدیرعامل سایپا با اشاره به حجم تعهدات باقی‌مانده و شرایط تولید، سال ۱۴۰۴ را یکی از سخت‌ترین سال‌ها برای صنعت خودروسازی و سایپا دانست.
وی از سیاست‌های اصلاحی سال گذشته خبر داد و گفت: به منظور ساماندهی ساختار شرکت، سیاست انقباضی در پیش گرفتیم و فعالیت بیش از ۶۰ شرکت تابعه سایپا تعیین تکلیف شد؛ برخی متوقف یا مختومه شدند و برخی در یکدیگر ادغام شدند.
در این فرآیند بیش از ۱۰۰ عضو هیأت‌مدیره در شرکت‌های تابعه کاهش یافتند و بسیاری از اعضا ارتباط مستقیمی با صنعت خودرو نداشتند.
برای جبران کسری نقدینگی، بخشی از دارایی‌های غیرمولد از جمله زمین‌های مازاد به ارزش ۱۰ هزار میلیارد تومان به فروش رسید و منابع مالی جدید به شرکت تزریق شد.
در این مدت تعداد کارکنان سایپا از ۵۰ هزار نفر به کمتر از ۴۵ هزار نفر کاهش یافت که این کاهش بیشتر از طریق عدم جایگزینی نیروهای بازنشسته انجام شد و تعدیل نیرو صورت نگرفت.
یکی از مهم‌ترین اقدامات کاهش بهای تمام‌شده خودرو بود که با اجرای برنامه‌های کاهش هزینه، حدود ۱۵ هزار میلیارد تومان از هزینه‌های تولید کاسته شد و با مقابله با انحصار تأمین قطعات و ورود منابع جدید، قیمت قطعات کاهش یافت.
در سال گذشته سایپا در سه مقطع مجوز افزایش قیمت برای محصولات خود دریافت کرد و این افزایش‌ها براساس ظرفیت‌های قانونی صورت گرفت. با این حال نقد جدی به شیوه قیمت‌گذاری و تأخیر در تصمیم‌گیری‌ها وجود دارد و مدیرعامل سایپا خواهان اصلاح این سازوکار شد.
در سال گذشته خودروی پارس‌نوا (نسخه جدید ال۹۰) به بازار عرضه شد تا مسیر آینده پارس‌خودرو سامان یابد و در سایپا سیتروئن نیز پس از خروج شریک خارجی، محصولات جایگزین برای ادامه فعالیت شرکت معرفی شد.
به دلیل پایان مهلت استانداردهای وانت پیکان زامیاد و وانت ۱۵۱ سایپا، امکان تولید این دو محصول در چهار ماه نخست سال ۱۴۰۴ وجود نداشت اما سایپا موفق شد دو محصول جدید با استانداردهای روز طراحی کند و پیش‌بینی می‌شود زامیاد در سال ۱۴۰۵ سال خوبی را تجربه کند و وانت ۱۵۱ همچنان جزو خودروهای پرفروش باقی بماند.
در بخش خودروهای تجاری، سایپا دیزل در سال گذشته با رشد تولید بیش از ۴۰۰ درصد یکی از سریع‌ترین رشدها را در میان شرکت‌های تجاری کشور ثبت کرد.
در سال گذشته بخش قابل توجهی از خودروهای معوق کاهش یافت اما همچنان بخشی از آن‌ها به سال جاری منتقل شده و شرکت را تحت فشار قرار می‌دهد.
مدیرعامل سایپا با اشاره به خودروهای ناقص شرکت گفت که به دلیل کمبود برخی قطعات خاص از یک تأمین‌کننده، تعدادی خودرو ناقص باقی مانده‌اند اما در حال رفع این مشکل هستیم و پیش‌بینی می‌شود عرضه قابل توجهی در بازار طی تابستان انجام شود.
وی از عرضه محصول جدید سایپا یعنی کراس‌اوور شاهین با نام «آریا» در پاییز امسال خبر داد و گفت به دلیل برخی اصلاحات فنی، عرضه این محصول با تأخیر مواجه شد اما پیش‌فروش آن احتمالا از تابستان آغاز می‌شود و نسخه هیبریدی آریا نیز سال آینده عرضه خواهد شد.
شیخ‌زاده همچنین از معرفی خانواده موتور جدید سایپا در سال آینده خبر داد و گفت میانگین مصرف سوخت موتورهای فعلی سایپا حدود ۷.۳ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر است اما موتورهای جدید مصرف سوخت را به حدود ۵.۵ لیتر کاهش خواهند داد و از سال ۱۴۰۶ تغییرات اساسی در سبد محصولات سایپا رخ خواهد داد.