کاهش ۳۰ درصدی تولید خودرو در بهار ۱۴۰۵؛ صنعت خودرو ایران در مسیر خروج از بحران جنگ

مطابق داده‌های سامانه کدال، سه خودروساز اصلی کشور در سه‌ماهه ابتدای سال ۱۴۰۵ مجموعاً ۱۲۵ هزار و ۴۴۶ دستگاه خودرو تولید کرده‌اند که در مقایسه با ۱۹۳ هزار و ۱۲۶ دستگاه در مدت مشابه سال گذشته، کاهش ۳۰ درصدی را نشان می‌دهد. این افت هرچند قابل توجه است اما به نسبت عملکرد دو ماه ابتدایی سال، وضعیت تولید بهبود یافته است.

در پایان اردیبهشت، افت تولید خودروسازان به حدود ۴۸ درصد رسیده بود اما افزایش تولید در خردادماه باعث شد بخشی از عقب‌ماندگی جبران شود و افت تجمعی تولید به ۳۰ درصد برسد. این تحول نشانه‌ای از خروج تدریجی صنعت خودرو از بحران به شمار می‌آید.

عملکرد شرکت‌ها نیز تفاوت‌هایی دارد؛ ایران‌خودرو با کاهش ۱۵ درصدی تولید، کمترین آسیب را در میان خودروسازان بزرگ تجربه کرده است. سایپا با افت ۴۷.۲ درصدی و پارس‌خودرو با کاهش نزدیک به ۶۹ درصدی، بیشترین افت را ثبت کرده‌اند و پارس‌خودرو صدرنشین بیشترین کاهش تیراژ است.

کارشناسان علت اصلی کاهش تولید در بهار را اختلالات سمت عرضه می‌دانند و معتقدند توقف حدود یک‌هفته‌ای خطوط تولید پس از تعطیلات نوروز به دلیل شرایط جنگی و ملاحظات امنیتی، محدودیت‌های ارزی، کمبود فولاد، دشواری تأمین مواد اولیه و آسیب به زیرساخت‌های بنادر جنوبی کشور، زنجیره تأمین صنعت خودرو را با چالش‌های جدی مواجه کرده و برنامه تولید خودروسازان را تحت تأثیر قرار داده است.

با این حال، آمار خردادماه تصویر متفاوتی ارائه می‌دهد. تولید سایپا نسبت به اردیبهشت حدود ۲۸ درصد افزایش یافته و پارس‌خودرو نیز رشد بیش از ۲۰ درصدی را تجربه کرده است. تولید ایران‌خودرو تقریباً در همان سطح اردیبهشت باقی مانده اما جمع تولید سه خودروساز بزرگ در خرداد نسبت به ماه قبل بیش از ۷ درصد افزایش یافته است که می‌تواند نخستین نشانه بازگشت تدریجی صنعت به مسیر عادی تلقی شود.

بهبود نسبی شرایط تأمین قطعات، ازسرگیری فعالیت منظم خطوط تولید و کاهش بخشی از محدودیت‌های ناشی از جنگ از مهم‌ترین عوامل رشد ماهانه تولید خودرو عنوان می‌شود. با وجود این، کارشناسان تأکید دارند این افزایش هنوز برای جبران افت شدید فروردین و اردیبهشت کافی نیست و ادامه روند احیا وابسته به ثبات تأمین ارز، مواد اولیه و قطعات خواهد بود.

افزایش قیمت محصولات به‌ویژه در ایران‌خودرو می‌تواند بخشی از مشکلات نقدینگی خودروسازان را کاهش دهد. منابع مالی حاصل از این افزایش قیمت، در صورت مدیریت صحیح، امکان خرید مواد اولیه، پرداخت مطالبات قطعه‌سازان و افزایش ظرفیت تولید را فراهم می‌کند.

ایران‌خودرو همچنان بیشترین تیراژ را به خود اختصاص داده و در سه‌ماهه نخست امسال ۱۰۰ هزار و ۶۹۲ دستگاه خودرو تولید کرده که نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۱۵ درصد کاهش داشته است. بیشترین سهم تولید این شرکت متعلق به خانواده پژو با بیش از ۳۰ هزار دستگاه است.

سایپا در این مدت ۲۹ هزار و ۸۳۹ دستگاه خودرو تولید کرده که نسبت به سال قبل حدود ۴۷ درصد کاهش یافته است. با این حال، سایپا در خردادماه عملکرد بهتری داشته و تولید خود را از ۱۲ هزار و ۴۶۵ دستگاه در اردیبهشت به ۱۵ هزار و ۹۴۷ دستگاه رسانده است. فروش ماهانه سایپا نیز همزمان با افزایش تولید، بیش از ۷۳ درصد رشد داشته است.

پارس‌خودرو در سه‌ماهه نخست سال تنها ۵ هزار و ۶۲۱ دستگاه خودرو تولید کرده و بیشترین افت تولید را میان خودروسازان ثبت کرده است، اما در خرداد توانسته تولید خود را نسبت به اردیبهشت بیش از ۲۰ درصد افزایش دهد. با این وجود فروش این شرکت در همین بازه بیش از ۴۰ درصد کاهش داشته است.

ایران‌خودرو برخلاف دو خودروساز دیگر، در خرداد تغییر محسوسی در تیراژ تولید نداشته و تقریباً بر سطح ماه قبل باقی مانده است. با این حال فروش این شرکت نسبت به اردیبهشت نزدیک به ۴۰ درصد کاهش یافته که نشان‌دهنده ادامه نوسانات جدی بازار خودرو در سمت تقاضا است.

در مجموع، آمار سه‌ماهه نخست ۱۴۰۵ نشان می‌دهد صنعت خودرو ایران هنوز از پیامدهای جنگ، اختلال در زنجیره تأمین و بی‌ثباتی اقتصادی فاصله نگرفته اما رشد تولید در خرداد می‌تواند آغاز روندی باشد که در صورت تداوم ثبات اقتصادی و بهبود شرایط تأمین، بخشی از افت سنگین تولید در ماه‌های آینده جبران شود.