بسته‌شدن تنگه هرمز غول‌ خودروسازی جهان را به زانو درآورد؟

در نتیجه حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران و بسته‌شدن تنگه هرمز، ضربه‌ای که به اقتصاد جهانی وارد شد تنها به بازار نفت محدود نماند، شوک ویرانگر این جنگ، زنجیره تأمین جهانی خودرو را از هم گسست و ضررهای سنگینی به بزرگ‌ترین خودروسازان جهان، به‌ویژه غول‌های ژاپنی، وارد کرد.

این بحران نشان داد که خودروسازان مدرن تا چه‌اندازه در برابر اختلال در یک گذرگاه دریایی آسیب‌پذیر هستند. طبق برآورد مؤسسه «اس‌اندپی گلوبال»، این جنگ می‌تواند شکافی ۱.۴ میلیون دستگاهی در فروش جهانی خودرو ایجاد کند که ۸۰۰ تا ۹۰۰ هزار دستگاه از آن تنها در سال ۲۰۲۶ رخ خواهد داد.

ژاپن: غول‌های خودروسازی در خط مقدم بحران

شرکت‌های ژاپنی به‌دلیل وابستگی شدید به بازار و مسیرهای ترانزیتی خاورمیانه، بیشترین آسیب را متحمل شدند. صادرات خودروی ژاپن به خاورمیانه در آوریل ۲۰۲۶ نسبت به سال قبل، بیش از ۹۰ درصد هم از نظر ارزش و هم از نظر حجم سقوط کرد.

تویوتا، بزرگ‌ترین خودروساز جهان، ضربه‌ای ۴.۳ میلیارد دلاری (حدود ۶۷۰ میلیارد ین) را در سال مالی جاری تجربه کرد، این رقم شامل افزایش هزینه مواد اولیه، اختلالات لجستیکی و از دست رفتن فروش در خاورمیانه می‌شود. این شرکت در اقدامی بی‌سابقه، تولید خودروهای مخصوص بازار خاورمیانه را طی دو ماه حدود ۴۰ هزار دستگاه کاهش داد.

نیسان نیز با بحرانی جدی مواجه شد. تولید کارخانه کیوشوی این شرکت حدود ۱۲۰۰ دستگاه کاهش یافت که مدل‌های محبوبی مانند X-Trail و Serena را شامل می‌شد، همزمان، حدود ۱۴۰۰ دستگاه از شاسی‌بلندهای نیسان پاترول که مقصدشان خاورمیانه بود، به‌دلیل توقف صادرات در انبارهای ژاپن سرگردان شدند و شرکت را با چالش کمبود فضای ذخیره‌سازی مواجه کردند. مزدا و سوبارو نیز به‌طور کامل صادرات خود را به خاورمیانه متوقف کردند.

کره‌جنوبی: زنجیره تأمین فلج‌شده و سفر پرهزینه دور آفریقا

گروه هیوندای ـ کیا با چالشی دوگانه روبه‌رو شدند؛ از یک سو، اقتصاد کره جنوبی به‌شدت به مواد اولیه‌ای وابسته است که مستقیماً از تنگه هرمز عبور می‌کنند. نفتا، ماده اولیه اصلی برای تولید پلاستیک‌ها و قطعات خودرو مانند سپر و داشبورد، با وابستگی حدود ۷۰درصدی به خاورمیانه، با کمبود شدید و اختلال در زنجیره تأمین مواجه شد. آلومینیوم که ماده اصلی برای تولید شاسی و بدنه خودروهای برقی است و از کارخانه‌های بزرگ ذوب منطقه مانند «آلبا»ی بحرین تأمین می‌شد، با حمله به این کارخانه‌ها و بسته‌شدن مسیر، عرضه‌اش به‌شدت کاهش یافت. هلیوم، گازی حیاتی برای تولید نیمه‌رساناها و تراشه‌های الکترونیکی فراوان در خودروهای مدرن، که بخش عمده آن از قطر تأمین می‌شد، با اعلام وضعیت اضطراری در تأسیسات قطری، عرضه‌اش به‌شدت محدود شد.

از سوی دیگر، همزمان با بسته‌شدن تنگه هرمز و افزایش ریسک عبور از باب‌المندب، کشتی‌های کره‌ای که به‌مقصد اروپا می‌رفتند مجبور شدند دماغه امید نیک در آفریقا را دور بزنند، این مسیر جایگزین، ۱۰ تا ۱۵ روز به زمان سفر اضافه کرد و هزینه‌های لجستیکی را به‌شدت افزایش داد. خوزه مونوز، مدیرعامل هیوندای، در واکنش به این بحران با صراحت اعلام کرد: «جهانی‌سازی تمام شد، برای همیشه تمام شد.»

آلمان: زنجیره تأمین ازنفس‌افتاده

خودروسازان آلمانی بیش از همه از ناحیه کمبود مواد اولیه حیاتی آسیب دیدند. با بسته‌شدن تنگه هرمز، کارخانه‌های بزرگ ذوب آلومینیوم در خلیج فارس که تأمین‌کننده اصلی قطعات برای شرکت‌هایی مانند بی‌ام‌و، تأمین‌کنندگان قطعات مرسدس بنز، و هیوندای موبیس بودند، قادر به اجرای تعهدات خود نشدند، دسترسی به عنصر حیاتی هلیوم که برای تولید نیمه‌رساناها ضروری است و بخش عمده آن از قطر تأمین می‌شد نیز مختل شد، این شرایط باعث گردید فضای حاکم بر مدیران خودروساز آلمانی در آوریل ۲۰۲۶ به‌شدت نزولی شود.

ضربه مهلک اما در ۸ فروردین ۱۴۰۵ وارد آمد، زمانی که ایران در پاسخ به حمله به تأسیسات حیاتی کشورمان، با موشک و پهپاد کارخانه عظیم ذوب آلومینیوم «آلبا» (Alba) در بحرین را هدف قرار داد، این حمله باعث «توقف غیرعادی» در دو خط تولید این کارخانه شد.

آلبا به‌تنهایی ۱.۶ میلیون تن آلومینیوم در سال تولید می‌کرد و یکی از بزرگ‌ترین تأمین‌کنندگان آلومینیوم با کیفیت بالا در جهان بود. آلومینیوم تولیدی این کارخانه و دیگر کارخانه‌های حاشیه خلیج فارس مستقیماً به زنجیره تأمین خودروسازان بزرگی مانند بی‌ام‌و، تأمین‌کنندگان قطعات مرسدس بنز و هیوندای موبیس می‌رفت.

نتیجه این حمله فوری و ویرانگر بود، قیمت جهانی آلومینیوم به بالاترین رقم چهار سال اخیر یعنی حدود ۳۴۰۰ دلار در هر تن رسید و تولید در کارخانه‌های قطعه‌سازی که به این ماده وابسته بودند، با اختلال جدی مواجه شد. کارخانه‌های ذوب در خلیج فارس رسماً اعلام کردند که «قادر به اجرای تعهدات خود نیستند»، فولکس‌واگن نیز اعلام کرد که هرچند زنجیره تأمینش مستقیماً آسیب ندیده است، اما «کسب‌وکارش در خاورمیانه اساساً متوقف شده است».

نتیجه‌گیری:

بحران اخیر به‌وضوح ثابت کرد تنگه هرمز صرفاً یک گذرگاه نفتی نیست، بلکه شاهرگ حیاتی زنجیره تأمین صنعتی جهان است. بسته‌شدن این آبراه می‌تواند ظرف چند هفته، بزرگ‌ترین شرکت‌های جهان را با بحران تولید، توقف صادرات و میلیاردها دلار ضرر مواجه کند. از تویوتا و نیسان در ژاپن گرفته تا هیوندای و کیا در کره، از بی‌ام‌و و مرسدس بنز در آلمان تا تاتا و ماهیندرا در هند، همگی بهای سنگینی برای اختلال در این گذرگاه پرداختند.

تنگه هرمز , خودروسازی , کشور کره جنوبی , کشور ژاپن , کشور آلمان ,

تجربه تلخ ۲۰۲۶ نشان داد که امنیت تجارت جهانی، فقط به نفتکش‌ها گره نخورده است، بلکه به خودروهایی که در خیابان‌های توکیو، سئول، برلین تردد می‌کنند نیز بستگی تام دارد.